De verhalen van een landschap

Tim Robinson bracht West-Ierland in kaart

Ieder landschap is verbonden met de geschiedenis van zijn bewoners. De mensen gaven namen aan de nederzettingen die ze vormden, aan de paden die hun dorpen met andere dorpen verbond, aan de rivieren en de meren, aan de plek waar hun vee graasde, aan de heuvel waar ze de galg oprichtten. Het landschap is nauw verbonden met al deze verhalen. Een schrijver en cartograaf die het op zich heeft genomen alle verhalen over het landschap uit zijn omgeving minutieus te verzamelen is de Engelse schrijver Tim Robinson (1935) die in 1972 van Londen verhuisde naar een van de Aran Eilanden aan de Ierse westkust.


Roundstone
In de eerste week van maart verbleef ik een week met een groep schrijfcursisten in Letterdyfe House in het Ierse dorpje Roundstone, in het district Connemara. Organisator van de schrijfreis en mede-schrijfdocent Henk Weltevreden had een ontmoeting gearrangeerd met Tim Robinson die sinds 1984 met zijn vrouw Mairead in een geel huis in Roundstone woont, direct aan de baai. Robinson vertelde ons over zijn werk en maakte met ons een wandeling over het eiland Inishnee in Roundstone Bay.

Aran-eilanden
Tim Robinson (1935) studeerde wiskunde in Cambridge en doceerde dit vak in Istanbul, Wenen en Londen. Toen hij in 1972 verhuisde naar de Aran-eilanden dacht hij hier de rust te vinden om een roman te schrijven. Maar in plaats van rustig aan een bureau te gaan zitten schrijven, maakte hij iedere dag lange wandelingen over het eiland. Na een paar weken vroeg de eigenaresse van het plaatselijke postkantoor hem of hij niet een kaart van het eiland kon maken. En met die vraag vond Tim Robinson zijn bestemming. Hij bracht de Aran-eilanden minutieus in kaart en ging op zoek naar de herkomst van de namen van iedere plek. De verhalen kregen een plaats in het boek ‘Stones of Aran’ dat uit twee delen bestaat: ‘Pilgrimage’(1986) en ‘Labyrinth’ (1995). Het is het Nederlands vertaald als ‘De Aran-eilanden’.
Nadat hij de Aran Islands in kaart had gebracht, verhuisde Tim Robinson naar Roundstone en ging op dezelfde manier aan de slag met Connemara en The Burren. Over Connemara schreef hij drie boeken, waarvan het eerste in het Nederlands is vertaald door Gerrit-Jan Zwier als ‘Connemara. Luisterend naar de wind’.


Mistflarden
In ‘Connemara. Luisterend naar de wind’ neemt Robinson ons mee op zijn wandelingen rondom Roundstone. Hij vertelt over de melkwei die vroeger hoog op de heuvel lag, waar het vee ’s zomers naartoe werd gebracht en waar ’s avonds werd gedanst. Hij vertelt over de plekken waar jongens en meisjes elkaar stiekem ontmoeten, hij vertelt over de graven uit de hongertijd. De informatie heeft hij verzameld door alle ouderen in de omgeving te bevragen naar de verhalen en liederen die zij weer van hun ouders hebben gehoord. Zelf schrijft hij: ‘De overleveringen over het veen die ik van mensen in Roundstone hoor, […] bestaan uit verhalen die als mistflarden over Roundstone Bog heen drijven, die zich nu eens vermengen en daardoor niet duidelijk te zien zijn, zich dan weer een poosje oplossen in de ijle lucht en dan als uit het niets weer zichtbaar worden.’

Meelopen
‘Connemara. Luisterend naar de wind’ is niet een boek dat je in één ruk uitleest. Het liefst zou je met Robinson meelopen over de oude paden rondom Roundstone en met hem meekijken en luisteren naar de verhalen. In de poëtische documentaire ‘Tim Robinson: Connemara’ die filmmaker Pat Collins met en over Robinson maakte, doen we dat en verwonderen we ons samen met hem over de sprookjesachtige schoonheid van West-Ierland.

Je zou willen dat iedere regio zijn eigen Tim Robinson heeft die geduldig het landschap verkent en alle verhalen die hier ooit zijn verteld verzamelt en ze vervolgens zorgvuldig opschrijft. Omdat, zoals Cees Nooteboom schrijft op de achterkant van het boek, ‘hij daardoor de vergankelijkheid van tenminste één plek op aarde heeft opgeheven.’

Informatie: Folding Landscapes

In 2011...

- brachten we heel wat uren door in Drenthe. Vanaf voorjaar 2012 biedt het Drents Archief verschillende routes aan waar je op locatie via je smartphone verhalen kunt horen en foto’s en filmfragmenten bekijken. Marjan verdiepte zich in de hunebedden en begon zich af te vragen of reuzen misschien toch echt bestaan hebben. Willy wekte de geschiedenis van de wijk Assen Oud-Zuid tot leven….

- ontmoetten we veel enthousiasme voor Lief land, maar helaas bleef het daarbij. Jammer, want we hadden graag willen horen waar de Drenten hun eerste zoen beleefden…..

- organiseerde Willy een wandeling langs het oostelijke deel van de Rotterdamse Brandgrens waar ze de deelnemers brandgrenspanden en wederopbouwflats liet zien....

- en maakte ze lesbrieven over de Biesbosch en de geschiedenis van de watertorens. Wist u dat watertorens op het platteland hoger zijn dan watertorens in de stad….

- voerde Marjan pilots uit voor het project Rotterdam Was. Leerlingen in schakelklassen wilden alles weten over de verhouding met Suriname. In Schiebroek dachten leerlingen na over de veranderingen in de jaren zeventig en interviewden ze hun oma's: 'Jongeren werden in de jaren zeventig al brutaler maar nu is het nog erger.'

- werkten we voor een schoolboekenuitgever aan lesmateriaal over cultureel erfgoed....

- redigeerde Marjan een boekje over tradities en gebruiken in de Hindoestaanse gemeenschap....

- schreef Willy monologen voor een theatrale rondleiding op het stoomschip De Rotterdam: voor de kapitein, zijn dochter, de stuurman, een scheepsjongen, een landverhuizer en een goochelaar....

- en schreef ze twee monologen als vervolg op de Willem van Oranje monoloog die al meer dan honderd keer is gespeeld op basisscholen in Zuid-Holland. Nu waren Hugo de Groot en Spinoza aan de beurt. De Spinozamonoloog beleefde zelfs een try out in het Spinozahuis in Rijnsburg. Volgens kenners was de filosofie van Spinoza goed weergegeven. De theaterstichting Het Lage Licht, van Willy en Minnkus de Groot, bedacht een nieuwe theatervorm: cluedotheater. Het publiek mocht in de vuurtoren van het Havenmuseum de moord op Blonde Mien oplossen....

- werd het project Heimweeliedjes/Lied van je moeder dat Marjan uitvoerde met Hanneke Willemsen van Het verhaal van… overgedragen aan Stichting Welzijn Noord. Een groep meiden in het Oude Noorden ging meteen voortvarend aan de slag. In 2012 verschijnt er een boekje....

- waren we -sssst- ook bezig met eigen schrijfprojecten. Zo speurde Marjan archieven af om materiaal over de schrijver Janwillem van de Wetering naar boven te halen, en reisde Willy een paar keer af naar Friesland om onderzoek te doen voor haar familiegeschiedenis....

- gaf Willy cursussen creatief schrijven, levensverhalen schrijven en twee keer de cursus schrijven voor theater, bij Formaat, werkplaats voor participatief drama, en bij het Rotterdams Wijktheater....

- omarmden we het nieuwe werken. We namen afscheid van ons kantoor aan de Provenierssingel 66 en werken nu vanuit huis, vanuit de Hub, maar u kunt ons ook regelmatig vinden in De Tuin aan de Kralingse Plas, een koffiehuis Nika in het Oude Noorden of het Nieuw Rotterdams Café in de voormalige redactieburelen van NRC aan de Witte de Withstraat. Dus als u het tijd vindt voor een hernieuwde kennismaking, weten wij wel een leuke plek.

Schrijven over je leven, hoe doe je dat?

We houden van verhalen en we zijn ervan overtuigd dat verhalen binden. Dankzij verhalen voelen mensen zich verbonden met hun verleden, met hun wijk of met hun bedrijf. We graven graag verhalen op en zoeken naar geschikte vormen om ze aan anderen te vertellen of te vertonen. Daarom zijn we nu bezig een aanbod te maken voor bedrijven waarbij de medewerkers onderzoek doen en hun persoonlijke verhalen over het bedrijf opschrijven om zo een alternatieve bedrijfsgeschiedenis op te stellen.

Willy is niet alleen schrijfster, maar ook schrijfdocente, met een passie voor levensverhalen. In die hoedanigheid gaf ze in januari een serie workshops ‘Schrijven over je leven, hoe doe je dat?’ in bibliotheekfilialen in verschillende deelgemeenten. De workshops waren een initiatief van de Bibliotheek Rotterdam en de SKVR-Schrijversschool, in het kader van het thema van de Boekenweek (16 t/m 26 maart): ‘Curriculum Vitae – geschreven portretten’.

Hoe doe je dat dan, schrijven over je leven? Hieronder geeft Willy enkele tips.

Tips

Schrijven over je leven, hoe doe je dat? Tip 1: maak het niet te ingewikkeld. Het is helemaal niet de bedoeling dat je je hele levensverhaal op papier zet, beginnend bij je geboorte, en eindigend in het heden. Iedereen zit vol herinneringen, vol kleine verhalen. En om die kleine verhalen gaat het. Je kunt ze zien als stukjes uit een grote puzzel of als lapjes van een grote lappendeken.
Cursisten zeggen vaak: “Ik heb heel veel te vertellen, maar ik weet niet waar ik moet beginnen.” Tip 2: Begin gewoon maar ergens, het maakt niet uit waar. Schrijf over die keer dat je een dropje stal bij de kruidenier, over die keer dat je op school de klas uit werd gestuurd terwijl je niets had gedaan. Schrijf over je hartsvriendin, over de bal die bij de buren in de tuin terecht kwam, over een logeerpartij bij je oom en tante.

In je eentje schrijven kan moeilijk zijn, maar wie deelneemt aan een schrijfcursus krijgt allerlei onderwerpen aangereikt om over te schrijven en raakt geïnspireerd door de teksten van anderen. In de workshops in de bibliotheekfilialen hebben de deelnemers bijvoorbeeld geschreven over hun naam, aan de hand van vragen als: naar wie ben je vernoemd? wat betekent je naam? wat zegt je naam over jezelf? heb je ooit bijnamen gehad? heb je ooit je naam veranderd?

Al deze kleine verhalen samen geven een beeld van het bonte geheel dat jouw leven is.

Willy geeft cursussen ‘Schrijven over je leven’ in haar eigen Schrijfatelier Vredehof.

Langharig Leeuwarden

Van 1976 tot en met 1978 zat ik op de bovenbouw van de Stedelijke Scholengemeenschap in Leeuwarden. We hadden les in de Grote Kerkstraat, in het pand met de witte gevel waarin vroeger de MMS zat. Vlakbij onze school lag de Prinsentuin, het mooie stadspark dat een prominente rol speelt in de roman ‘De Koperen Tuin’ van Simon Vestdijk.

’s Zomers werden er soms lunchconcerten georganiseerd op het podium bij de vijver, en niets was fijner dan tijdens de schoolpauze daar je boterhammen te eten in het gras.

Het meest enerverende concert dat ik er meemaakte was in augustus 1978. Herman Brood & his Wild Romance traden er op voor het Vara programma Lijn Drie. Het was een warme dag en aan het eind van het optreden stonden Herman Brood en een deel van het publiek in de vijver.

Groot was mijn vreugde toen ik een foto van dit legendarische concert tegenkwam op de tentoonstelling ‘Langharig Leeuwarden’ in het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) dat is gevestigd in een mooi pand vlakbij de Prinsentuin. Met affiches, krantjes en ander -vaak uniek- archiefmateriaal geeft de tentoonstelling een beeld van het leven in Leeuwarden in de roerige jaren zestig en zeventig. Ik woonde van 1974 tot 1978 in de stad, en was net te jong om me echt in het strijdgewoel te storten. Maar het concert van Herman Brood heb ik meegemaakt!

‘Langharig Leeuwarden’ is tot eind september 2011 te zien in het HCL, Groeneweg 1.

Hieronder beelden van het concert.

Provenierssingel

GeschiedenisLab is gevestigd op de zolderverdieping van dit mooie pand op de hoek van de Provenierssingel en de Proveniersstraat. Een pand met geschiedenis, dat zie je zo.

Op de Rotterdamdag in de Laurenskerk, afgelopen zaterdag, kocht ik het boek ‘Provenierssingel honderd jaar’ van de Vereniging Bewoners Provenierssingel. Natuurlijk stond ons pand er ook in.
Samen met de buurpanden was hier van 1950 tot het begin van de jaren zeventig de stropdassenfabriek Micro gevestigd, van de heer H.H. Michaelis. Oude buurtbewoners schijnen het pand nog steeds de Dassenfabriek te noemen.

Na het vertrek van de Michaelis kwam het pand in handen van een belegger die het jaren leeg liet staan. Een doorn in het oog van de Aktiegroep Provenierswijk, die er in juni 1979 illegaal in trokken en er spreekuur hielden.

Op een foto uit die tijd zien we de kreten ‘Woonhuizen hier. Geen kantoren’ op de muur gekalkt. De acties hebben niet mogen baten, want vanaf de jaren tachtig is het pand een kantoorgebouw. Jarenlang zat de afdeling Rotterdam de FNV er en de stichting Thuiszorg. Momenteel biedt Provenierssingel 66 huisvesting aan meer dan tien bedrijven, waaronder een paar eenpitters. We genieten erg van de rust die de singel ons biedt.

Schuilen onder de spoorbogen

Vorig jaar interviewden we in opdracht van de Rotterdamse deelgemeente Noord bijna veertig mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog woonden in dit deel van Rotterdam. We ondervroegen hen over de eerste dagen van de oorlog, het bombardement, het dagelijks leven, de hongerwinter en natuurlijk de bevrijding. De afgelopen maanden bewerkten we de interviews tot een boek met verhalen voor kinderen van tien tot twaalf jaar. Illustratrice Helen van Vliet maakte er prachtige tekeningen bij.

Het boek, ‘Schuilen onder de spoorbogen’, werd vorige week uitgedeeld aan groep 7 en 8 van de basisscholen in deelgemeente Noord. Het bijzondere van de verhalen is dat ze zich afspelen in de straten waar de kinderen van nu wonen, spelen en naar school gaan.

Op 4 mei, na de herdenking bij het monument op de Noordsingel - waar tijdens de oorlog een Engelse piloot zijn brandende toestel in de singel vloog om te voorkomen dat hij neerstortte op een woonwijk - deelde Ina Chabot, fractievoorzitter van de PvdA en initiatiefneemster van het project, het boek uit aan de geïnterviewden.

‘Schuilen onder de spoorbogen’ is te koop bij boekhandel Snoek. Het kost € 12,50.